سيد مرتضى حسين صدر الافاضل ( مترجم : محمد هاشم )

90

مطلع انوار ( احوال دانشوران شيعه پاكستان و هند ) ( فارسي )

احمد الشيخ مهذب الدّين ، حيدرآبادى ، بصرى 1020 ه ق / 1611 م 1085 ه ق / 1674 م شيخ مهذب الدّين احمد بن عبد الرضا شاگرد حضرت حر عاملى بود . در كتابهاى « فائق المقال فى الحديث و الرجال » و نجوم السماء و نزهة الخواطر نام وى احمد بن رضا آمده است ، اما علامه آقا بزرگ تهرانى ( درگذشته 1389 ه ق ) در كتاب « مصنفى الرجال » از وى به احمد بن عبد الرضا ياد كرده است . مرحوم آقا بزرگ با استفاده از تأليفات خطى مولانا مهذب الدّين تاريخهاى متعددى از زندگى او را استخراج كرده است و از آنها پيدا است كه مولانا بين سالهاى 1068 و 1080 در خراسان زندگى مىكرده است . مهذب الدّين عالمى با اخلاق و اهل عمل بود و در رياضيات و نجوم و نيز در فقه ، اصول ، حديث و درايت ، معانى و بيان مهارت داشت . ملا مهذب الدّين در كتاب خود « فائق المقال » دربارهء حفظ و از بر بودن حديث چنين نوشته است : « من در حال حاضر دوازده هزار حديث بدون سند و دوازده هزار با سند از بر هستم اما به علت كثرت سفر و مصائب فراوان و عدم توانايى نمىتوانم از محفوظات خود استفاده كنم » . به نظر مىرسد كه در حدود سال 1081 ه ق در دهلى و در سال 1085 ه ق در حيدرآباد بوده است . ولى مرحوم آقا بزرگ تهرانى معتقد است كه احتمالا در اواخر عمر به بصره رفته بوده است ، كما اينكه در نامهء دانشوران او را به نام مهذب الدّين بصرى خوانده‌اند . تصانيف او عبارتند از : 1 - الرسالة الاعتقادية ، در سال 1068 ه ق در نزديكى مشهد مقدس در قريه‌اى به نام اركان نوشته بود ( موجود در كتابخانهء شيخ هادى كاشف الغطاء ، نجف ) . 2 - الدرة النجفية فى الاصول ، تقريظى بر اين كتاب از شيخ حر عاملى و به خط وى مورخه 1075 ه ق نوشته شده است ( موجود در كتابخانهء شيخ الهادى ) . 3 - رسالة الفلكية تأليف 1077 ه ق در قريه اركان ( موجود در كتابخانهء هادى ) . 4 - عمدة الاعتماد فى كيفية الاجتهاد ، ( تأليف 1080 ه ق ، كابل ) . 5 - كليات الطب ، ( 1081 ه ق ، دهلى ) . 6 - رسالة الحساب ، ( موجود در كتابخانهء شيخ هادى ) . 7 - رسالة القيافة ، ( موجود در كتابخانهء شيخ هادى ) .